Lim dim tỉnh thức

Chẫu Chàng

BTAC, 17-7-2025

¤

Họ nhà chẫu chàng (hay chão chuộc) vốn là hàng xóm lâu năm với Bói Cá.

Bói Cá có dáng điệu bất động. Giữa trưa nắng chang chang, đậu trên cành cây, như tượng.

Thiên hạ đồn đại về tài nghệ bắt cá như “bói” của lão. Còn thêu dệt ra vô khối chuyện kỳ quặc, bảy hư ba thực.

Nhưng anh em nhà chẫu biết một việc: Bói Cá rất hay ngủ gật. Nhiều khi cứ thấy nghiêm túc ngắm cá vậy, chứ thật ra là lim dim, trôi vào cõi tiểu mộng lúc nào không hay.

Có hôm, lão kể trong lúc giạt vào cõi mộng trên cành cây, còn bị thất thần kiểu “Trang Chu mộng hồ điệp”. Bói Cá mơ thấy mình hòa bình với bầy cá. Biết bơi và rong chơi đáy ao với cá. Tình huynh đệ thắm thiết trong mơ tới mức khi tỉnh giấc, Bói Cá không biết mình là có phải là Cá đang trong giấc mơ lượng tử hóa thành Bói Cá đậu trên cành cây hay không. Vì lúc đó không quả quyết được mình là Bói Cá hay là Cá, nên lão bảo Chẫu: “Kể nghe vậy, chứ hốt giác hốt mê, chớ viết lách văn chương. Rồi lại gây ra tội nghiệp với bạn đọc”.

Vậy là giữa cơn mộng, lại phát tiết triết lý tỉnh thức! Đời này có gì kỳ quái hơn thế được chăng? Kẻ trong cõi mộng bàn chuyện tỉnh thức... Thế là cái tâm sự ấy không thoát được ánh mắt lùng sục của người đời. Thứ ấy nay lên báo như sau [1]:

Hai lượt trước cũng đã bị soi kỹ lắm. Nhưng cơ bản các vị ấy chiếu cố gạn chỗ hay, bỏ đoạn dở, cho nên đọc lên cơ bản êm tai [2-3]. 

Nhưng lượt vừa rồi, món văn hóa đặc tả lại mang chuyện mộng mơ luyến ái ra bàn xuyên xóm, giữa thanh thiên bạch nhật, lão không bối rối mới là lạ.

Tuy thế, ấy là cái sự rối trí của lão. Chẫu thông cảm, và đưa ra bằng chứng đã tự tay ghi lại, nhằm minh oan cho Bói Cá. Không phải là trong lúc mộng đẻ ra triết lý cho kẻ đang tỉnh thức. Mà là thoát cơn ác mộng, giật mình đúc kết như đoạn sau trong biên niêm Xóm Chim có ghi:

Ngày sau, bài học triết lý sâu sắc ở đời ngài truyền thụ chỉ ngắn gọn thế này:

— Không gì sánh nổi hạnh phúc tột cùng khi tỉnh mộng mà thoát chết! [4]

Đúc kết ấy là tỉnh, tỉnh thật, chứ nào phải lim dim tỉnh thức đâu.

References

[1] Ho, M. T., & Vu, T.-H. T. (2025). Cultural analytics amid the rise of generative AI: critical insights for human‑AI cocreative cultural studies. AI & Society. https://doi.org/10.1007/s00146-025-02489-2

[2] Nguyen, M. H. (2024). How can satirical fables offer us a vision for sustainability?. Visions for Sustainability, 23, 323-328. https://doi.org/10.13135/2384-8677/11267

[3] Tran, T. T. (2025). Flying beyond didacticism: The creative environmental vision of ‘Wild Wise Weird’. https://youngvoicesofscience.org/?p=1963

[4] Vuong, Q. H. (2025). Wild Wise Weird. https://books.google.com/books?&id=rq82EQAAQBAJ